Jaworzno od lat podejmuje działania zgodne z prawem, mające na celu ograniczenie problemu obecności dzików w obszarach zamieszkałych. Inicjatywy te obejmują zwiększenie liczby odstrzałów, współpracę z kołami łowieckimi, tworzenie nęcisk sanitarnych poza osiedlami oraz edukację mieszkańców. W ostatnich dwóch latach wznowiono również odstrzał redukcyjny w pobliżu osiedli.
Problem z dzikami dotyczy nie tylko Jaworzna, ale i wielu innych polskich miast, gdzie zwierzęta przyzwyczaiły się do miejskiego środowiska z łatwym dostępem do pożywienia i mniejszym lękiem przed ludźmi.
Zwiększenie liczby odstrzałów
Według Prawa łowieckiego, za zarządzanie populacją dzików odpowiadają koła łowieckie, które działają pod nadzorem nadleśnictw. Koła te są niezależne od samorządu i mają na celu kontrolowanie liczebności dzikich zwierząt oraz ograniczanie ich przemieszczania się w kierunku terenów zamieszkałych.
W Jaworznie funkcjonują trzy koła łowieckie: „Słonka”, „Jawor” oraz „Kozioł”. Zgłoszenia mieszkańców dotyczące obecności dzików są przekazywane przez Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego do odpowiednich kół łowieckich.
Miasto współpracuje z kołami łowieckimi, co skutkuje zwiększeniem limitów odstrzałów. W 2012 roku odstrzeliwano około 100 dzików rocznie, a obecnie ta liczba wzrosła do blisko 500. Działania te są prowadzone w obwodach łowieckich, z dala od terenów zabudowanych.
W sezonie łowieckim 2023/2024 koła łowieckie odstrzeliły łącznie 379 dzików:
- Koło Łowieckie „Słonka” – 148 sztuk,
- Koło Łowieckie „Jawor” – 71 sztuk,
- Koło Łowieckie „Kozioł” – 160 sztuk.
W sezonie 2024/2025 odstrzelono już 455 dzików:
- „Słonka” – 166 sztuk,
- „Jawor” – 89 sztuk,
- „Kozioł” – 200 sztuk.
W sezonie łowieckim 2025/2026 do tej pory odstrzelono:
- „Słonka” – 120 dzików,
- „Jawor” – 75 dzików,
- „Kozioł” – 178 dzików.
Nęciska sanitarne i działania edukacyjne
Miasto prowadzi także dodatkowe działania wykraczające poza standardową gospodarkę łowiecką. W 2022 roku zawarto umowy z Kołem Łowieckim „Słonka”, na którego terenie odnotowano około 95 proc. zgłoszeń o dzikach.
W ramach współpracy utworzono poza terenami zabudowanymi 10 nęcisk sanitarnych, mających na celu zatrzymywanie dzików przed wejściem na osiedla. Dzięki tym działaniom odstrzelono 178 dzików, a program był kontynuowany w kolejnych latach.
Ograniczenia prawne
Jednym z głównych problemów są ograniczenia prawne. Koła łowieckie nie mogą prowadzić polowań na terenach wyłączonych z obwodów łowieckich, w tym na osiedlach i w silnie zurbanizowanych obszarach. To oznacza, że możliwości reakcji w miejscach, gdzie problem jest najbardziej odczuwalny, są ograniczone.
W sytuacjach zagrożenia zdrowia lub bezpieczeństwa mieszkańców, Prezydent Miasta może wydać decyzję o odstrzale redukcyjnym, który realizowany jest przez wyspecjalizowane podmioty po uzgodnieniu z Polskim Związkiem Łowieckim.
Jaworzno korzysta z tego narzędzia od 2015 roku. Pierwsza decyzja dotyczyła odstrzału 50 dzików. W kolejnych latach podejmowano podobne działania, które przynosiły pozytywne rezultaty w ograniczaniu obecności dzików w osiedlach.
Jednak ze względu na negatywny odbiór społeczny, odstrzały te zostały czasowo wstrzymane. W 2024 roku miasto powróciło do tego rozwiązania.
Efekty odstrzałów redukcyjnych
Każda decyzja o odstrzale wymaga pozytywnej opinii Polskiego Związku Łowieckiego – Zarządu Okręgowego w Katowicach. Jaworzno otrzymuje pozytywne opinie. 5 marca 2024 roku wydano decyzję o odstrzale 50 dzików – limit ten został zrealizowany do połowy grudnia 2024 roku. Kolejna decyzja z 23 stycznia 2025 roku również dotyczyła 50 sztuk, a najnowsza, wydana 21 listopada 2025 roku, obejmuje odstrzał 100 dzików. Do tej pory odstrzelano 24 sztuki, w tym 13 w ostatnich dwóch tygodniach, głównie w Osiedlu Stałym.
Służby zauważają wzrost zgłoszeń dotyczących dzików w rejonie Osiedla Stałego oraz Podłęża, co może być efektem przemieszczenia się zwierząt z okolicznych terenów leśnych w poszukiwaniu pożywienia.
Specjaliści podkreślają, że przypadki agresywnych zachowań dzików często są związane z obroną młodych przez lochy. Ostatnie incydenty miały miejsce głównie w sytuacjach, gdy w pobliżu znajdowały się psy.
W związku z tym ponawiany jest apel do mieszkańców o zachowanie ostrożności podczas spacerów oraz obowiązkowe prowadzenie psów na smyczy.
Obecnie prowadzony jest monitoring lokalizacji dzików przez odpowiednie służby, a działania ograniczające zagrożenie są realizowane na podstawie obserwacji i zgłoszeń mieszkańców.
Edukacja i kontrole
Miasto prowadzi działania edukacyjne, apelując do zarządców nieruchomości o niedokarmianie dzików i właściwe gospodarowanie odpadami, co jest jednym z głównych powodów ich obecności na osiedlach.
Wciąż występują przypadki pozostawiania odpadów poza altanami śmietnikowymi oraz celowego dokarmiania zwierząt. Dziki szybko uczą się takich miejsc i regularnie wracają w poszukiwaniu pożywienia, co prowadzi do ich stałej obecności.
Od 2023 roku miasto wspólnie z spółdzielniami i wspólnotami mieszkaniowymi prowadzi akcje edukacyjne. Stanowiska kontenerowe są oznaczone plakatami informującymi o zasadach postępowania oraz zakazie dokarmiania dzików. W sierpniu 2025 roku wymieniono materiały informacyjne na nowe, przypominające o kontrolach Straży Miejskiej oraz mandatów za niewłaściwe gospodarowanie odpadami.
Mniejsza liczba zgłoszeń, problem nadal istnieje
Statystyki pokazują, że działania przynoszą efekty:
- w 2023 roku odnotowano 540 zgłoszeń dotyczących dzików,
- w 2024 roku liczba spadła do 200,
- w 2025 roku odnotowano 268 zgłoszeń,
- do 27 maja bieżącego roku wpłynęło 157 zgłoszeń.
Miasto jednak podkreśla, że trwałe rozwiązanie problemu będzie możliwe tylko przy odpowiedzialnym zachowaniu mieszkańców. Nawet intensywne działania służb i odstrzały redukcyjne nie przyniosą pełnych efektów, jeśli zwierzęta wciąż będą miały łatwy dostęp do pożywienia w osiedlach.